Hét toonaangevende zakenplatform voor Vlaanderen
Een gesprek met Ronnie Leten werkt als een dagelijkse dosis vitamines: je voelt je scherper en energieker achteraf. De voormalige topman van de Zweedse machinebouwer Atlas Copco is een vat vol verhalen en nuchtere levenslessen. Gedreven maar nooit hoogdravend. Nieuwsgierig naar de wereld én naar wie tegenover hem zit. In De Balans spreekt Ronnie Leten met goesting over leven en werken. Hij is, zoals hij zelf aangeeft, gelukkig, maar nog lang niet voldaan.
Ronnie Leten: Ik ben geboren niet ver van de mijn van Beringen. Mijn vader werkte op de mijn, en hij was heel actief betrokken bij de organisatie van FC Beringen. Een topvoetbalploeg: in 1964 speelden ze bijna kampioen, net na Anderlecht. Bij ons thuis draaide alles rond voetbal. Mijn jeugd draaide dus helemaal rond sport. Ik liep liever achter een bal dan dat ik achter mijn studieboeken zat. En fietsen was en is nog altijd mijn grote passie.
De directeur van de mijn was een goeie vriend van mijn vader. Hij zag blijkbaar dat ik een actief en een slim bazeke was. Maar ook dat ik wel wat discipline en structuur kon gebruiken (lacht). “Fons, als ge dat manneke zijn gang laat gaan, komt er niet veel van terecht”, zei hij vermoedelijk tegen mijn vader. Zo ben ik op het internaat van het Sint-Jan-Berchmanscollege in Genk beland.
Dat heeft mij deugd gedaan. Op internaat speelden we drie keer per dag voetbal, er waren vaste studiemomenten, je wist wanneer je ging eten en wanneer je moest slapen. Kinderen hebben structuur nodig – net als iedereen die iets wil bereiken in het leven. En discipline is een voorwaarde voor succes. Later als bedrijfsleider heb ik dat vaak gezien: mensen die niet verder geraakten in hun job, dat was meestal niet door een gebrek aan talent of intelligentie, maar door een gebrek aan discipline. Dat proberen we ook zo mee te geven aan onze kinderen en kleinkinderen.
Ronnie Leten: Ik wil altijd winnen. Dat zal ook wel met dat voetbalverleden te maken hebben. Als Beringen verloor, hing de vlag halfstok. Dan werd er twee of drie dagen wat minder gesproken (lacht). Maar het is een feit: als je begint aan een match en je mikt op gelijkspel, dan is de kans groter dat je verliest. Als ik ergens aan begin dan is het om te winnen.
Die winnersmentaliteit botste vroeger wel eens met mijn handicap. Toen ik drie jaar was, heb ik polio gehad, sindsdien sleep ik lichtjes met mijn been. Als jonge gast moest ik dus aanvaarden dat voetballen of fietsen op topniveau er niet in zat. Dat is een waardevolle levensles die ik vroeg geleerd heb: focus op je mogelijkheden, op je sterktes en kwaliteiten en maak daar het beste van. Je kan niet in álles de beste zijn. In het ondernemen wil dat zeggen dat je heel goed moet worden in je eigen niche, de nummer één, of eventueel een sterke nummer twee. Een bedrijf dat in alles goed wil zijn, is in niets echt goed.
Ik heb indertijd ons huis zelf gebouwd. We hadden toen geen geld voor aannemers. Elke zaterdag en zondag werkten mijn vrouw en ik aan ons toekomstig huis. We zijn tien jaar lang niet op vakantie geweest. So what? Wij hadden net zo goed plezier. Het leven is kiezen. Dat wil ook zeggen dat je de consequenties van je keuzes aanvaardt. Of liever: dat je het plezier voelt van je keuzes! Aanvaarden hoe je bent en daar het positieve van maken!
Ronnie Leten: Ik heb een boon voor mensen die positief in het leven staan. Positiviteit werkt aanstekelijk. Het succes van Atlas Copco is niet het succes van één persoon maar van heel veel mensen. Mensen die willen groeien, die plezier hebben in hun job, die mogelijkheden zien in plaats van problemen. Dat bepaalt de cultuur van een bedrijf. Als leider moet je natuurlijk het voorbeeld geven. You spread the gospel. Als je wil dat mensen stipt en betrouwbaar zijn, dan moet je dat zelf ook zijn. Was ik een gemakkelijke baas? Nee, want ik wou altijd winnen. Maar wat ik van mijn medewerkers vroeg, leefde ik zelf voor. Zelfdiscipline, respect en positiviteit zijn eigenschappen die ik waardeer en waarin iedereen zich kan oefenen.
Ik besef dat niet iedereen zo in het leven staat. Maar mensen die negatief zijn, hebben daar vaak hun redenen voor. Ze zijn misschien verkeerd begeleid, in hun opvoeding of later op het werk. Zelf ben ik opgegroeid in een warme, positieve omgeving. Er hing vertrouwen, er was energie. Ik ben goed gevormd, thuis én op school. Dat heeft ongetwijfeld mee bepaald hoe ik vandaag naar mensen en naar samenwerking kijk.
Ronnie Leten: Doe mij maar allebei! Ik zeg altijd: ik ben gelukkig, maar niet voldaan. Je kunt dankbaar en gelukkig zijn met wie je bent en wat je hebt bereikt, maar toch blijven streven naar verbetering en groei, zonder ooit ‘voldaan’’ te zijn. Ik wil vooruitgaan, blijven leren en mezelf blijven uitdagen, zonder ontevreden te zijn over wat er al is. Geluk en ambitie sluiten elkaar voor mij niet uit.
There is always a better way. Het is niet omdat we het vandaag zo doen dat we het morgen niet beter kunnen doen. Als we daar niet in geloven, dan reden we nu zelfs nog niet met paard en kar. Als leider is het belangrijk dat je een klimaat creëert waarin iedereen aan die kar trekt, waarin iedereen met volle goesting meebouwt aan die betere weg. Gelukkig, maar niet voldaan.
Ronnie Leten: Twee zaken. Ten eerste transparantie. Omdat een halve procent misbruik zou kunnen maken van bepaalde situaties, wordt de overige 99,5 procent gegijzeld door een kluwen van geboden en verboden. Vroeger was er de sociale controle van de kleine leefgemeenschap, de sterkste en meest natuurlijke vorm van controle. Die zijn we kwijtgeraakt, en wat ervoor in de plaats is gekomen, is een verstikkend web van wetten en regels.
In Scandinavië is de transparantie veel groter. Je kan er bijvoorbeeld zonder moeite opvragen wie wat verdient, wie welke subsidies ontvangt. Geen geheimen, geen mistgordijnen. Mensen zijn er sneller geneigd om de regels te volgen, net omdat ze begrijpen hoe het systeem werkt. Omdat alles zichtbaar is.
En ten tweede hebben we meer zelfredzaamheid nodig. We moeten elkaar helpen en bijstaan wanneer het nodig is. Maar daarnaast is er niets mis met een beetje flinkheid. Van proberen kan je leren, zeggen we tegen onze kleinkinderen. Probeer het nog maar eens. Als je mensen leert hun plan te trekken, groeit hun zelfvertrouwen. En mensen die vertrouwen hebben in zichzelf, presteren doorgaans beter.
Toen ik pas bij Atlas Copco werkte, had ik nog de reflex om mensen op te volgen. “Lukt het een beetje met die opdracht?”, vroeg ik dan. “Hoe ver sta je ermee?”. In Vlaanderen zou een medewerker denken: mijn baas toont interesse, fijn. In Zweden niet. “Why do you control me? Don’t you trust me?”, zeiden ze. Als het niet lukt, zal ik het wel zeggen, dat is daar de mentaliteit. De zelfredzaamheid is er pakken groter. Dat was voor mij een belangrijke les.
Ronnie Leten: We moeten onze kinderen leren omgaan met verandering en leren dat verandering op zich niet bedreigend is. Het leven is vaak onvoorspelbaar en je kan niet altijd alles controleren. Verandering hoort er bij. Mensen blijven soms in een job zitten die hen niet blij maakt, waar ze zelfs ziek en opgebrand van geraken, uit schrik voor verandering.
Ik hoor van vrienden, leeftijdsgenoten, dat ze bang zijn van de digitale evolutie. “Ik kan niet meer mee”, zeggen ze. Maar heb je het al eens geprobeerd? Heb je al eens hulp en uitleg gevraagd? Daar komt die zelfredzaamheid weer om het hoekje kijken. Verandering wordt minder beangstigend als we zelf een stuk controle houden.
En ook, hoe vaker je met verandering geconfronteerd wordt, hoe makkelijker het wordt om ermee om te gaan. Kinderen leren omgaan met verandering betekent hen wendbaarheid en flexibiliteit aanleren. Dat zijn vaardigheden die je kan oefenen.
Toen ik 34 was, werkte ik als Supply Manager van compressoren bij Atlas Copco. “Ik denk dat jij meer kan”, zei één van mijn bazen, “Ik denk dat jij de nieuwe directeur productie moet worden.” Ik kende daar niks van en wilde hem afwimpelen. Hij antwoordde: “Denk je dat de mannen die dat nu doen met die kennis en ervaring geboren zijn? Je leert het wel, komaan, zeg maar ja!”
Dus heb ik geluk gehad als ondernemer? Jazeker. Ik had het geluk dat er mensen waren die in mij geloofden, die het potentieel zagen en mij aanmoedigden. De rest is hard werken en ervoor gaan.
