Hét toonaangevende zakenplatform voor Vlaanderen
De scheepvaart is één van de belangrijkste transportmodi voor de globale economie. Maar de internationale scheepvaart blijft een grote vervuiler, jaarlijks goed voor 1 miljard ton aan broeikasgassen. Eén van de oplossingen ligt in elektrificatie van de scheepvaart. Damen Shipyards, een van de grootste Europese scheepsbouwers, pioniert in dit domein. Het ontwikkelt elektrische vaartuigen, met ondersteuning van het industriële onderzoekscentrum Flanders Make.
Een tanker gekeerd krijgen, gaat traag, zegt men wel eens. Dat beeld geldt ook voor de verduurzaming van de maritieme wereld. Recent nog blokkeerde Donald Trump het klimaatakkoord van de Internationale Maritieme Organisatie. Die wilde vanaf 2028 een CO2-heffing invoeren om de internationale scheepvaart sneller te doen overschakelen op brandstoffen met een lagere milieu-impact. Het einddoel is tegen 2050 een nuluitstoot te realiseren.
Zo’n akkoord over zelfregulering kan er nu ten vroegste over een jaar komen. Maar de dynamiek rond vergroening van de maritieme wereld is niet te stoppen. De Nederlandse groep Damen Shipyards, die bijna 100 jaar oud is, bouwt tientallen scheepstypes, van vissersboten over pontons en sleepboten tot gespecialiseerde vaartuigen voor baggeraars en defensie. Het bedrijf wil de toon zetten, vertelde Peter Rampen, principal research engineer bij Damen Shipyards tijdens het jongste Symposium van Flanders Make in Brussel.
“We hebben de strategische keuze gemaakt om te elektrificeren. Dat heeft een diepgaande impact op onze ontwerpen, in onze productieketen en zelfs in de manier waarop we nadenken over de levensduur van een schip. Want dit is disruptief: zodra je een batterij van meerdere megawatt in de romp van een schip integreert, verandert alles: van veiligheid en koeling, over ruimtegebruik tot certificatie. En we blijven verantwoordelijk voor de technologie die onze schepen jarenlang moet kunnen voortstuwen.”
Elektrisch varen is dus een zeer complexe uitdaging. Een sleepboot vereist hoge piekvermogens tijdens manoeuvres, terwijl een patrouilleschip gedurende lange tijd een constant vermogen nodig heeft. Die diversiteit vormt de grootste hindernis. Peter Rampen: “In tegenstelling tot de auto-industrie kunnen wij geen standaardbatterij ontwikkelen die overal in past. Wij bouwen kleine reeksen met aparte vereisten. Dat betekent dat je telkens opnieuw moet zoeken naar de juiste batterijtechnologie en de juiste configuratie.”
De voorbije jaren werden niettemin grote stappen gezet. Damen bouwde zowel hybride als volledig elektrische sleepboten, een technologisch hoogstandje: “Veel mensen dachten dat elektrische aandrijving nooit genoeg kracht zou leveren voor het zware sleepwerk. En toch zijn we erin geslaagd: een compact vaartuig van zo’n 25 meter, uitgerust met twee keer 2 megawatt voortstuwing en 3 megawattuur batterijcapaciteit. Deze sleepboten zijn niet alleen duurzaam, maar ook performant.”
Ook bij Port of Antwerp-Bruges is de interesse groot. De haven test zowel hybride als volledig elektrische vaartuigen. In de ontwikkeling van de hybride technologie speelde Flanders Make, het onderzoekscentrum voor industriële innovatie een belangrijke rol. Stephan Schlimpert: “Damen kwam naar ons met specifieke vragen: hoe maken we batterijen voor sleepboten compacter, lichter en efficiënter? Hoe kunnen we dezelfde modules hergebruiken voor batterijen in verschillende scheepstypes? Zo zijn we tot een hybride systeem gekomen dat twee batterijtypes combineert: één dat extreem hoge vermogens kan leveren voor korte, krachtige bewegingen, en een tweede die ontworpen is voor een hoge energiedichtheid en langdurige operaties.”
Volgens Rampen gaat het om een sterke oplossing die veel voordelen biedt. “In onze berekeningen zien we dat deze hybride configuratie de batterij aanzienlijk kleiner maakt. Dat betekent een lichtere boot, lagere kosten en een veel kleinere ecologische voetafdruk bij de productie. In sommige gevallen kunnen we tot de helft besparen op materiaal en emissies. Dat biedt veel potentieel voor een verdere uitrol.”
Een cruciale factor in het verhaal wordt de laadinfrastructuur of voldoende walstroom. “Op dit moment gebruiken we een laadoplossing op maat van één scheepstype. Ook hier rijst dus de vraag hoe we laadsystemen kunnen vinden die voor verscheidene toepassingen bruikbaar zullen zijn”, aldus Peter Rampen. “We moeten naar een situatie zoals de elektrische auto’s, waar één stekker of één standaard volstaat. Europa werkt aan nieuwe standaarden voor zware toepassingen, maar het gaat te traag.”
Om de duurzame transitie verder te versnellen, kijkt Damen Shipyards naar bredere samenwerkingsverbanden. “Onze markt is te klein om alle technologie zelf te ontwikkelen. We hebben partners nodig: onderzoekscentra zoals Flanders Make, havens, batterijproducenten en zelfs andere scheepsbouwers. Alleen zo kan elektrificatie echt doorbreken”, besluit Peter Rampen.
