Hét toonaangevende zakenplatform voor Vlaanderen
Geopolitieke conflicten, en dan vooral de recente oorlog in het Midden-Oosten, hebben een impact op onze energiebevoorrading en op de energieprijzen. De prijsstijgingen van fossiele brandstoffen hebben het bewustzijn aangewakkerd dat de energietransitie, die inzet op elektrificatie en meer hernieuwbare energiebronnen, versneld moet worden doorgevoerd. Waar staan we vandaag en wat is er nodig om ons energiesysteem futureproof te maken? Die vragen legden we voor aan een panel van experts: Frederik Hindryckx (VEB), Matthias Masschelin (Bnewable Belgium) en Pieter Lodewijks (VITO Energyville).
Vier jaar geleden veroorzaakte de inval van Rusland in Oekraïne al een energiecrisis, waarbij duidelijk werd dat energie ook een strategische grondstof is. Net daarom grepen overheden toen massaal in. Pieter Lodewijks, onderzoeker bij VITO Energyville: “Energie zit verweven in het industrieel beleid, het sociaal beleid en het veiligheidsbeleid. De gasprijzen stegen plots tot meer dan 300 euro per megawattuur, wat ook een effect op de elektriciteitsprijzen had. Om de situatie onder controle te houden, kwamen er subsidies om de energievoorziening betaalbaar te houden. Tussen september 2021 en januari 2023 ging het voor België over liefst 9,4 miljard euro.”
De energietransitie houdt echter in dat we afstappen van fossiele energievormen en maximaal inzetten op hernieuwbare energie. Het subsidiëren van fossiele energie is dan eigenlijk contraproductief. “Ik denk dat dat een belangrijke les is geweest van de energiecrisis van 2022: we moeten overheidsmiddelen slimmer inzetten”, stelt Lodewijks. “Uiteraard moet je kwetsbare gezinnen steunen, maar dan wel op de meest productieve manier. Denk aan ondersteuning voor investeringen om woningen energiezuiniger te maken. Daarmee genereer je effect op de lange termijn.”
De tweede energieschok in amper 5 jaar tijd heeft heel wat bedrijven duidelijk de ogen geopend. Voor de industrie, die al eerder geklaagd had over de dure energie in Europa, kwam de nieuwe opstoot ongelegen. “Heel wat ondernemingen zoeken hoe ze hun energiefactuur beter onder controle kunnen houden en hoe ze de kosten ook voorspelbaar kunnen maken. Ze kijken naar de diverse mogelijkheden, maar ze zien door het bos de bomen niet meer”, stelt Matthias Masschelin vast. Hij is general manager van Bnewable Belgium, dat bedrijven helpt in hun uitdagingen met energiemanagement en batterijopslag. “Een goede business case vinden en investeringen laten renderen, betekent de juiste balans vinden met PV-panelen, opslag, flexibiliteit en slimme sturing. Dat is een zeer complexe oefening.”
De openbare besturen, scholen en zorginstellingen die voor hun energiediensten een beroep doen op het Vlaams energiebedrijf VEB, reageerden deze keer rustiger, stelt CEO Frederik Hindryckx vast. “Bij het uitbreken van het conflict in Oekraïne ging men zeer snel over tot maatregelen om het energieverbruik te beperken. Maar toen de situatie stabiliseerde, ebde ook de aandacht voor het thema wat weg. Door de situatie in Iran staat de energietransitie wel weer nadrukkelijk op de agenda. We krijgen weer meer vragen over wat onze klanten kunnen ondernemen om hun energievoorziening te verduurzamen en de factuur te laten dalen.”
In elk geval is duidelijk dat de energietransitie versneld moet worden doorgevoerd. De netbeheerders Elia en Fluvius investeren massaal in hun netten, maar dat alleen is niet voldoende. Zowel bedrijven als consumenten zullen hun gedrag moeten aanpassen en hun verbruik meer organiseren in functie van de beschikbare energie. “Een aanpassing van de tariefstructuren dringt zich op”, stelt Pieter Lodewijks. “We zien dat de tarieven niet enkel meer gebaseerd zijn op het verbruik, maar al een stukje op het concrete vermogen dat nodig is. Dat zullen we nog meer moeten doen, zodat er incentives komen om het net beter te benutten in functie van de capaciteit.”
Ook Matthias Masschelin ziet een noodzaak om de regelgeving rond tarifiëring aan te passen: “Een investering in een batterij kan helpen om de systeemuitdagingen te verhelpen. Maar wat zien we vandaag? Wanneer bedrijven in een batterij investeren en via flexibiliteit een bijdrage leveren om stroom af te nemen wanneer er te weinig verbruik is, of stroom op het net te brengen bij een tekort, betalen ze dubbele heffingen. De tariefstructuur is daar dus absoluut niet op aangepast: als je met een batterij een piek in je verbruik hebt, moet je betalen, ook al ben je op dat moment het net aan het ondersteunen en werk je congestieverlagend.”
Bij overheidsdiensten, scholen en zorginstellingen speelt een andere vertragende factor: om budgettaire redenen wordt er vaak bezuinigd op investeringen. Frederik Hindryckx: “Renovaties die eerder korte terugverdieneffecten hebben, liggen nog goed in de markt. Denk aan zonnepanelen of een relighting, bijvoorbeeld. Maar dat is niet het geval bij elke investering die bijdraagt aan de energietransitie. De gebouwschil aanpakken, een essentiële stap naar een duurzaam gebouw op lange termijn, verdien je niet ineens terug via de energiefactuur. Maar om de transitie waar te maken, zijn die fundamentele ingrepen in het patrimonium wel nodig.”
En intussen gaat de ontwikkeling van diverse nieuwe technieken en energiedragers ook voort: waterstof, koolstofafvang en -hergebruik, nieuwe vormen van kernenergie, e-fuels … De vraag rijst dan ook waar de grootste winst voor het energiesysteem nog kan zitten. “Er is niet één mirakeloplossing. We zullen verschillende technologieën op een slimme manier moeten combineren om het doel te bereiken”, benadrukt Pieter Lodewijks van VITO Energyville. “Elektrificatie en flexibiliteit blijven primordiaal. Maar als we emissies snel willen reduceren in de industrie, zal carbon capture and storage een noodzaak zijn. Dat vergt op zich weer nieuwe investeringen. Nieuwe molecules zoals waterstof bieden ook wel perspectief, maar dan allicht vooral als feedstock voor bepaalde chemische productieprocessen.”
“Voor de industrie zie ik een groot potentieel in warmtepompen en e-boilers”, vult Matthias Masschelin van Bnewable aan. “We merken dat de vraag naar een product als Heat-as-a-Service begint te komen. Als bedrijf neem je dan warmte af van een servicepartij die waarde creëert door flexibel om te springen met warmtegeneratie.”
Het is duidelijk dat zowel het innovatief onderzoek als de technologische ontwikkeling onverminderd moeten worden doorgezet. Frederik Hindryckx van VEB ziet daar een kans in: “Als maatschappij moeten we onze capaciteit verder ontwikkelen: de investeringsmiddelen, de knowhow van innovatie en de capaciteit om projecten concreet uit te voeren. Als we daar werk van maken, dienen zich zeker nieuwe opportuniteiten aan.”
We hadden een uitgespreid gesprek met deze drie experts. U kan het als podcast beluisteren via onderstaande QR-code of via de website www.businessvlaanderen.be.
